Geschiedenis van het Christendom

Deel 1 – De Middeleeuwen

Rooms-Katholieke Leerstukken

Voorwoord

Waar ging het mis? Al vroeg in de geschiedenis van het Christendom is er sprake van het invoeren c.q. gebruikmaken van de “traditie”. Op zich leek dat geen probleem op te leveren omdat het toen ging om praktische zaken. Het probleem met de Traditie ontstond toen het ging heersen over het Woord van God, de Bijbel en het normatief werd voor het handelen van de Kerk. Allerlei zaken die in de RK-kerk werden geleerd vinden dan ook geen basis in de Bijbel. Het is dan ook gemakkelijk in te zien dat met gebruikmaking van de Traditie de deur openstond naar allerlei zaken die niet door de Bijbel gesteund werden. Op die manier kon de RK-kerk naar believen allerlei zaken leren en dat zijn er nogal wat! Ik zal er een paar de revue laten passeren, maar er geen commentaar bij geven, want dat heeft toch geen zin. Alleen te vermelden dat geen enkele iets met de Bijbel, het Woord van God te maken heeft. (1) De eerste, maar de belangrijkste is wel de aanbidding van Maria! (2) de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. (3) De pauselijke onfeilbaarheid (4) De Tenhemelopneming van Maria. (5) Maria is altijd maagd gebleven. (6) Maria is de moeder van God.  (7) Het vagevuur. (8) Het bidden voor de doden. (9) De aflaten. (10) De sacramenten. (11) De heiligen. (12) Het celibaat.

Boekdrukkunst

In 1453 kunnen we voor het eerst spreken van de boekdrukkunst. Vanaf dat moment verscheen de Bijbel in grote aantallen én in de volkstaal; denk aan de Vertaling van de Bijbel in het Duits door Luther. Het Evangelie van Jezus Christus werd niet verkondigd aan de mensen, maar het Christendom werd opgelegd. De Bijbel kwam daar niet aan te pas, maar wel het zwaard! De vele schriftelijke getuigenissen daarover zijn overweldigend. Wat heeft de gewone mens van het Evangelie geweten en begrepen? Ze waren overgeleverd aan een geestelijkheid die hen alles kon wijsmaken en dat ook deden. We denken alleen maar aan het bedrieglijk gebruik van de “Donatio Constantini”, waarin zou staan dat Constantijn alle bezitting aan de Kerk beloofd zou hebben als hun bezit. Dit document is on de Middeleeuwen als een vervalsing ontmaskerd.

Twee-rijkenleer

En wat te denken van de “Twee-zwaardenleer” of “tweerijkenleer”, waarmee de RK-kerk Karel de Grote voor hun karretje heeft gespannen! De tweerijkenleer of tweestatenleer of tweeregimentenleer is een christelijke doctrine die stelt dat christenen deel uitmaken van twee rijken, het wereldlijke en dat van Christus. Dit is vooral van belang gebleken bij de vraag welke plaats de Kerk heeft binnen de wereldlijke macht. De tweezwaardenleer van Gelasius I werd later in de Middeleeuwen verder uitgewerkt door paus Bonifatius VIII (1235-1303). Bonifatius VIII stelde in zijn bul Unam Sanctam voor dat BEIDE zwaarden – lees ‘machten’, de wereldlijke en de geestelijke – in het bezit van de Rooms-Katholieke Kerk waren én dat het geestelijk-spirituele zwaard superieur was aan het wereldlijke zwaard.

Enkele realisaties en besluiten van het concilie van Trente (1545-1563)

Vaststelling van de canon van de Bijbel, de lijst van gewijde boeken (= Heilige Schrift; Oude en Nieuwe Testament).

De openbaring bestaat enkel uit de Heilige Schrift en de kerkelijke traditie.

De Vulgata, de Latijnse Bijbelvertaling, wordt voor de rooms-katholieken tot standaardtekst van de Heilige Schrift verklaard.

De geloofswaarheden van de erfzonde, de zaligmaking, de zeven sacramenten, de transsubstantiatie, de aflaten, de heiligenverering en het vagevuur worden opnieuw verduidelijkt en bevestigd.

Het Latijn is de enige liturgische taal.

Geestelijken krijgen een verbod op cumulatie van kerkelijke ambten, hebben residentieplicht en moeten het celibaat respecteren.

Priesters moeten een betere opleiding krijgen aan, in elk bisdom verplicht op te richten, seminaries.

Gelovigen worden onderricht via de catechismus en door prediking.

Het huwelijk moet gesloten worden in een kerk ten overstaan van een priester en getuigen na drievoudige aankondiging, en vervolgens worden vastgelegd in een huwelijksregister.

Een bisschop diende theologie te hebben gestudeerd. Deze bepaling maakte het voor de adel lastiger om hun jongere zonen aan lucratieve kerkelijke baantjes te helpen.

De Traditie

Naast de Heilige Schrift kent de Rooms-Katholieke Kerk ook de Traditie. Dat wil zeggen dat de geschiedenis van God met mensen is verdergegaan, ook nadat de Katholieke canon (bepaling welke boeken tot de Bijbel behoren) was vastgesteld. Ook daarna heeft God mensen geïnspireerd, bijvoorbeeld Kerkvaders als Ambrosius en Augustinus en dat heeft vele geschriften opgeleverd die deel uitmaken van katholieke geloofsleer en de Traditie van de Kerk. Tot de Traditie hoort het geleefde geloof van alle eeuwen, onder leiding van de heilige Geest. (Website – RKKerk.NL) Daarmee doet men hetzelfde wat bv. de sekte van de Mormonen doen. Mormonen zijn leden van “De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen”. Ze geloven in Jezus Christus en beschouwen hun kerk als een herstel van de oorspronkelijke christelijke kerk. Ze baseren hun geloof op de Bijbel en het Boek van Mormon, en ze geloven in levende profeten en apostelen die de kerk leiden. Daarmee wil ik de RK-kerk niet gelijkstellen aan de sekte van de antichristelijke Mormomen. Voor zowel de RK-Kerk als de Mormonen is een gesprek moeilijk zo niet mogelijk. Als met twee gelijkwaardige ‘bronnen’ heeft om hun leer te verantwoorden dan stel je de ander schaakmat.

Traditie en de Bijbel als één bron

(1) Traditie kan betekenen ‘een binnen de geloofsgemeenschap de Bijbel op een traditionele manier uitleggen. Wanneer we zeggen dat onze theologie gebaseerd is op de Bijbel en ‘traditie’ dan bedoelen we een traditionele manier om de Bijbel uit te leggen.

Traditie en de Bijbel als twee bronnen

(2) In de middeleeuwen ontstond er een andere opvatting van het begrip ‘Traditie’. De ‘Traditie zou een tweede openbaringsbron zijn naast de Bijbel. Omdat de Bijbel zwijgt over een aantal punten (niet voldoende info geeft) heeft God (zegt men) een tweede bron gegeven en dat is de mondelinge traditie. Deze traditie werd binnen de kerk van de ene generatie aan de andere doorgegeven. De twee-bronnen theorie is gegrond op twee geheel gescheiden bronnen, namelijk de Bijbel en de ongeschreven traditie.

Traditie verworpen

(3) De derde opvatting van de ‘Traditie’ is eigenlijk de verwerping ervan. Iedereen had het recht de Schrift uit te leggen, onder de leiding van de Heilige Geest, zoals hij of zij wilde. De traditie telde dus totaal niet voor de radicalen, zoals ze aangeduid werden. De Verlichting betekende dus de radicale verwerping van de traditie. De rede hoefde niet aangevuld te worden door stemmen uit het verleden, noch de Bijbel, noch de Traditie!

Sola Scriptura

De woorden “sola scriptura” stammen uit het Latijn: “sola” betekent “alleen”, “grond”, “basis” en het woord “scriptura” betekent “geschriften”, een verwijzing naar de Schrift. “Sola scriptura” betekent dat de Schrift het enige gezag is voor het geloof en de Christelijke geloofspraktijk. De Bijbel is volledig, gezaghebbend en waar. “Alle Schrift is door God ingegeven en nuttig om te leren, te weerleggen, te verbeteren en te onderwijzen in de gerechtigheid.” (2Tim.3:16) Sola scriptura was de “strijdkreet” van de Protestantse reformatie. Eeuwenlang had de Rooms-katholieke Kerk haar tradities al een hoger gezag toegekend dan de Bijbel. Dit leidde tot een groot aantal praktijken dat feitelijk strijdig met de Bijbel was. Enkele voorbeelden hiervan zijn: het bidden tot heiligen en/of Maria, de onbevlekte ontvangenis, transsubstantiatie, de kinderdoop, volle aflaten en het pauselijk gezag. Maarten Luther, de grondlegger van de Lutheraanse kerk en de vader van de Protestantse reformatie, berispte de Katholieke Kerk vanwege haar on-Bijbelse leerstellingen. De Katholieke Kerk dreigde Maarten Luther met excommunicatie (en met de dood) als hij zijn woorden niet zou herroepen. Luthers antwoord was: “Alleen getuigenissen van de Heilige Schrift of overtuigende bewijzen kunnen mij in het ongelijk stellen. Ik kan alleen overwonnen worden door de Heilige Schriften die ik heb aangehaald. En aangezien mijn geweten gevangen is in Gods woord, kan ik en wil ik niet herroepen, omdat het bezwaarlijk, niet heilzaam en gevaarlijk is om tegen het geweten in te handelen! Hier sta ik, ik kan niet anders. God moge mij te hulp komen! Amen!”

‘Onfeilbaar Leergezag’

Een grondbeginsel van het katholiek geloof is de erkenning van een onfeilbaar leergezag. Dit onfeilbaar leergezag moet tot aan het einde der eeuwen ononderbroken voortduren. Wanneer een katholiek zijn particuliere mening in geloofszaken stelt boven de plechtige uitspraak van het katholieke leergezag, geeft hij het hoofdbeginsel der katholieke Kerk prijs en houdt daarom op katholiek te zijn. Hij moet zich onderwerpen, wanneer de Kerk de zin van een in Schrift of overlevering vervatte waarheid officieel verklaart. De Rooms-Katholieke Kerk heeft naast de Bijbel als het “Geschreven Woord van God” nog de kerkelijke overlevering, de traditie, als gezaghebbende instantie voor leer en leven. Dit wordt ook wel het Magisterium genoemd en betekent in grote lijnen dat de Bijbel alleen goed geïnterpreteerd kan worden door de paus en de bisschoppen tijdens kerkelijk overleg.

De apocriefe boeken

De apocriefe boeken, ook wel deuterocanonieke boeken genoemd, zijn een set boeken die in de katholieke en oosters-orthodoxe Bijbels wel, maar in de protestantse Bijbels niet altijd als canoniek worden beschouwd. Luther heeft deze boeken niet uitgesloten, maar hun status erkend als minder gezaghebbend dan de andere Bijbelboeken. In zijn vertaling, die in 1534 werd gepubliceerd, plaatste hij ze in een apart gedeelte, aangeduid als “apocriefe boeken”. De Rooms-Katholieke Kerk verdedigt een aantal apocriefe boeken, die zij “deuterocanonieke boeken” noemt, als onderdeel van het Oude Testament. Deze boeken, die niet door alle christelijke kerken als canoniek worden beschouwd, zijn onder andere Tobit, Judith, Baruch, en de boeken van de Makkabeeën. De Katholieke Kerk erkent deze boeken als geïnspireerd door God en als onderdeel van de Heilige Schrift.

Een voorbeeld van het gebruik van de apocriefe boeken.

Luther verwierp de leer van het vagevuur. De rooms-katholieke kerk beroept zich als verweer op 2 Makkabeeën 12 om het leerstuk van het vagevuur te onderbouwen. In dit Bijbelgedeelte wordt gebeden voor overleden Joodse soldaten, wat de kerk interpreteert als een aanwijzing dat gebeden voor de doden nuttig kunnen zijn en dat de overledenen nog iets kunnen betekenen voor de levenden. Dit leerstuk wordt verder ondersteund door de gedachte dat zielen in het vagevuur gereinigd worden van hun zonden, zodat ze uiteindelijk naar de hemel kunnen. De protestantse kerken beschouwen 2 Makkabeeën als apocrief (niet-canoniek) en trekken de interpretatie van het vagevuur in twijfel. De rooms-katholieke kerk accepteert 2 Makkabeeën wel als geïnspireerde Schrift en beschouwt het als deuterocanoniek. Kortom, de rooms-katholieke kerk gebruikt 2 Makkabeeën 12 om te argumenteren dat het bidden voor de doden en het vagevuur een rol spelen in het verloop van de redding van zielen.

Mijn Website

Rubriek: Europees Christendom – Serie: Kerstening van Europa

Rubriek: Kerkgeschiedenis Algemeen – De Reformatie

Rubriek: Kerkgeschiedenis – Donatio Constantini

Literatuurlijst

Apostolische Vaders (dl.1) – Duker/van Manen – ISBN: 978 90 5719 241 8 – Importantia

Apostolische Vaders (dl.2) – Duker/van Manen – ISBN: 978 90 5719 242 5 – Importantia

Bevrijd en Gebonden – Pierre Trouillez – ISBN: 90-5826-419-X – Uitg. Davidsfonds

Das Grosse Bibellexikon (3 dln.) Brockhaus – ISBN: 3-417-2461-3

De Franken en het Christendom – P.Trouillez – ISBN 9789059087217 – Davidsfonds

De God der goden, Danny Praet – ISBN: 90-289-2130-5 – Uitg. Pelckmans

De Stad Gods (Civitate Dei) – Augustinus – pdf.

De Volksverhuizingen – Dick Harrison – ISBN 9789401917018 – Uitg. Omniboek

Die Mission und Ausbreitung des Christentums – Adolf von Harnack – ISBN: 9781019 384695

En zij werden verstrooid onder alle volken – W. Keller – ISBN 90 6084 611 7 – Voorhoeve

Evangelie-verkondiging in de eerste eeuwen– ISBN: 90 6047 801– Michael Green

Eusebius – Kerkgeschiedenis – ISBN: 9 789023 906797 – Uitg. Boekencentrum

Geschichte des Jüdischen Krieges – Flavius Josephus – ISBN: 3-921-95-00-7 – Fourier Verlag

Handelingen der Gemeente, dl.1 en 2 – ISBN: 90-242-2625-2 – R.H. Matzken – Kok Kampen

Het ontstaan van het Christendom – Evangelische Omroep – ISBN: 90-70100-51-7

Jüdische Altertümer – Flavius Josephus – ISBN: 3-921695-10-8 – Fourier Verlag

Karel de Grote – A. Van Gilst – ISBN 9059117026 – Uitg. Aspekt

Van Petrus tot Constantijn – Pierre Trouilles – ISBN: 90-5826-1867 – Uitg. Davidfonds

Verval en ondergang van het Romeinse rijk – E. Gibbon – ISBN 978 90 467 0782 1 -Olympus

_____________________________________________________________________________