Vraag en Antwoord

Nummer 56

Kerkelijke huwelijkssluitingen

Vraag:

Is er een Bijbelse basis om een (kerkelijke) huwelijkssluiting verplicht te stellen? Hoe werden in het verleden de huwelijken gesloten?

Antwoord:

Laten we eerst vaststellen dat er geen directe Bijbelse teksten zijn over het sluiten van een huwelijk zoals wij dat kennen. Wanneer men stelt dat het huwelijk door God is ingesteld, dan verwijst men meestal naar Genesis 2:24, waar staat: “Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en zij zullen tot een vlees zijn.” In het gesprek dat de Heer Jezus met de Farizeeën heeft, vragen ze Hem: “Is het een man geoorloofd zijn vrouw te verstoten om iedere reden? Hij antwoordde echter en zei: Hebt u niet gelezen dat Hij Die hen heeft geschapen, hen van het begin af als man en vrouw heeft gemaakt en gezegd heeft: ‘Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn’? Dus zijn zij niet meer twee maar één vlees. Wat dan God heeft samengevoegd, laat een mens dat niet scheiden.” (Mat.19:4-6) Wanneer we de Bijbel verder raadplegen kunnen we zeggen dat een huwelijk het karakter heeft van een verbond en niet alleen van een vluchtige belofte. “En dan zegt gij: Waarom? Omdat de Here getuige geweest is tussen u en de vrouw uwer jeugd, aan wie gij ontrouw geworden zijt, terwijl zij toch uw gezellin en uw wettige vrouw is. Niet een doet zo, die voldoende geest bezit, want wat zoekt die ene? Het zaad Gods. Weest dan op uw hoede voor uw hartstocht, en dat men niet ontrouw worde aan de vrouw zijner jeugd.” (Mal.2:14-15) In de Staten Vertaling lezen we in vers 14 van “de huisvrouw uws verbonds.” Zie ook Spreuken 2:17 – “Die de echtvriend van haar jeugd verlaat en het verbond van haar God vergeet.”

De Bijbel, zowel Oud- als Nieuwtestament geven geen richtlijnen voor een eventuele huwelijkssluiting. Er is in de Bijbel nergens sprake van door wie of hoe een huwelijk gesloten moet worden. Maar het aangaan van een huwelijksrelatie tussen en man en vrouw wordt in de Bijbel wel serieus genomen, wat blijkt uit de woorden van de Heer Jezus en de apostel Paulus wanneer zij zeggen: “Wat God samengevoegd heeft, laat de mens dat niet scheiden.” (Mat.19:6) en uit de woorden van Paulus blijkt ook duidelijk de ernst van een huwelijk: “‘Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot één vlees zijn’. Deze verborgenheid is groot, maar ik doel op Christus en op de gemeente. In elk geval, ook u, laat ieder van u zijn eigen vrouw zó liefhebben als zichzelf; en de vrouw moet ontzag hebben voor haar man.” (Ef.5:31-33)

Maar ook al zijn er geen direct toepasbare Bijbelteksten beschikbaar, dan wil dat niet zeggen dat we niets mogen doen. Juist het ontbreken van specifieke richtlijnen geeft ons de vrijheid om zelf in te vullen hoe we als christenen en als kerk een huwelijk kunnen sluiten. Daarom moeten we onderscheiden wat de Bijbel ons daarover voorschrijft, of wat wij daarvan kunnen afleiden. In elk geval mogen we zeggen dat er niets op tegen is om een passende kerkdienst te organiseren en die op een geestelijke manier in te vullen door gebed, zang en prediking van Gods Woord.

De Middeleeuwen

Van kerkelijke huwelijkssluitingen is er voor het eerst sprake in de zevende eeuw en dat in het Oost-Romeinse rijk, met als reden de opkomst van de Islam. In het West-Romeinse rijk is daarvan niet eerder sprake dan aan het einde van de twaalfde eeuw. Hoe vonden huwelijkssluitingen in de middeleeuwen plaats? De christenen volgden gewoon de gebruiken die vroeger in het Romeinse rijk bestonden. Dat wil zeggen dat het een familiekwestie was en geregeld werd tussen de aanstaande echtgenoot en de vader van de bruid. Dat had niets te maken met veranderend inzicht van Bijbelse teksten, voortschrijdend inzicht zouden we het nu noemen. Nee, het had te maken met allerlei niet geestelijke zaken, meer van materiële oorsprong, zoals bijvoorbeeld het erfrecht. Wat voor de kerk belangrijk was om huwelijkssluitingen in te voeren had eerder te maken om invloed en macht uit te oefenen over mensen. We hebben vanaf dan ook kennis van kroningen van koningen en keizers, zoals bv. Karel de Grote die in 800 gekroond werd tot keizer (Zie Op.17-18). Het gebruik van kroningen door de Rooms Katholieke kerk van koningen en keizers werd doorbroken door Napoleon die zichzelf in 1804 tot keizer kroonde en de scheiding van kerk en staat werd ingevoerd. Vanaf de vroege middeleeuwen werd het huwelijk steeds sterker door de Kerk gereguleerd. In 1184 werd het huwelijk in de katholieke kerk als sacrament erkend, en het Vierde Lateraans Concilie van 1215 legde onder meer regels op rond het afkondigen van huwelijken en huwelijksbeletselen. Feitelijk wordt in de Rooms-Katholieke Kerk het burgerlijk huwelijk helemaal genegeerd, hetgeen een belangrijk verschil is met het protestantisme. Een katholiek huwelijk is echter pas geldig wanneer er ook een burgerlijk huwelijk is en het kan pas ongeldig worden verklaard wanneer de burgerlijke scheiding onherroepelijk is.

Samenvatting

Samengevat en afgeleid van de hierboven vermelde moeten we vaststellen dat je slechts met één persoon (bigamie), van het andere geslacht mag trouwen, daarvoor is wederzijdse toestemming nodig. Van huwelijken tussen twee mensen van hetzelfde geslacht vinden we in de Bijbel geen gegevens; er is altijd sprake van een man/vrouw relatie. Een kerkelijke inzegening, sluiting of bevestiging is niet nodig, maar men kan erin voorzien indien dat gewenst wordt. Huwelijken tussen familieleden, neven en nichten, zijn niet gewenst of verboden. Er geldt een huwelijksverbod wanneer twee personen te dichte bloedverwantschap hebben. Echtscheiding is niet naar Gods gedachten. Uitzonderlijke gevallen daargelaten (Mal.2:16; Mat.19:6). Het huwelijk is een beeld van Christus en de Gemeente (Ef.5:32).

______________________________________________________________________________________________