“Leiders ontbraken in Israël, ja, zij ontbraken, totdat ik opstond, Debora opstond als een moeder in Israël.” (Ri.5:7)
Toen Mozes naar het volk Israël keek, zag hij een leger. Toen het volk Egypte verliet in de nacht van Pesach, beschouwde Mozes hen als “de legers van de Heer”, die in overwinning marcheerden (Ex.6:25; 12:17, 41, 51). David keek naar zijn volk en zag een kudde schapen (2 Sam.24:17), en Asaf, de koorleider, zag een vruchtbare wijnstok (Ps.80:9). Maar Debora, de rechter, zag het volk Israël als een familie en zij was de moeder.
Inleiding
Satan geeft nooit op, dat zien we in de geschiedenis van de Kanaänieten die jaren eerder al eens tegen Israël de wapens hadden opgenomen (Joz.11:1-10). Ze hadden toen de strijd verloren, maar in de tijd van Deborah zien we ze, zwaar bewapend met negenhonderd strijdwagens uitgerust, weer op het strijdtoneel. We kunnen daar een les uit leren, namelijk dat zaken waarvan we van denken dat ze in het verleden zijn opgelost, later toch weer de kop op steken. Dwaalleren waarvan we weten en denken dat ze vroeger definitief zijn bestreden en opgelost, steken vroeg of laat toch weer de kop op. We moeten altijd alert zijn en “blijven strijden voor het geloof dat eenmaal aan de heiligen is overgeleverd.” (Judas :3) De Satan zal altijd proberen het werk van God te elimineren, tot zijn definitieve einde, wanneer Christus hem zal werpen in de poel van vuur (Op.20:10).
Debora loste hun meningsverschillen op (Ri.4:4-5)
Israël had geen gecentraliseerde regering tot de aanstelling van koning Saul, en mensen moesten naar de dichtstbijzijnde rechter gaan om hun geschillen te laten beslechten. De rechtbank van Debora bevond zich onder een palmboom tussen Bethel in Efraïm en Rama in Benjamin. Ze kende de wet van de Heer en was in staat naar de problemen te luisteren en wijze beslissingen te nemen op basis van Gods wet. Het leiderschap in de samenleving was in die tijd sterk mannelijk, en het was ongebruikelijk voor een vrouw om zo’n hoge functie te bekleden. Omdat er geen (mannelijke) leider in Israël was, daarom werd Debora uitverkoren en gebruikt door de Heer. Ongebruikelijk, maar beschamend voor de mannen dat God een vrouw moest aanstellen om recht te spreken voor het volk. In overeenstemming met het Bijbelse principe van verantwoordelijkheid en leiderschap is de man de verantwoordelijke persoon (1Kor.11:1-16), maar schijnbaar was er in Baraks dagen geen man voor deze zaken beschikbaar en waren ze meer bezig met hun eigen zaken. Het gebrek aan mannelijke verantwoordelijken kan ook gezien als het geestelijk verval van het volk. Over het verdere leven van Debora is niets bekend; was ze getrouwd of weduwe? De Schrift laat ons daarover in het ongewisse.
Debora mobiliseerde het volk (Ri.4:6-10)
Jabin, een van de koningen van Kanaän, was destijds de onderdrukker. Debora was op de hoogte van de situatie en had van de Here vernomen dat God zijn volk wilde bevrijden. Hoe ze daarvan op de hoogte was gekomen zegt de Schrift ons niet. Maar Debora was een door God aangestelde richter; een vrouw die geestelijk was en in een relatie stond met God. In plaats van de taak alleen op zich te nemen, liet ze Barak bij zich komen en daagde hem uit een leger te rekruteren. “Nu ontbood Barak, de zoon van Abinoam uit Kedes in Naftali, en zeide tot hem: Heeft de Here, de God van Israel, niet geboden: ga heen, trek naar de berg Tabor en neem met u tienduizend man Naftalieten en Zebulonieten, En Ik zal aan de beek Kison Sisera, de krijgsoverste van Jabin, naar u toe voeren met zijn strijdwagens en zijn troepen, en Ik zal hem in uw macht geven?” (Ri.4:6-7) Barak kwam uit de noordelijke stam Naftali en hij slaagde erin vrijwilligers te werven, niet alleen uit zijn eigen stam, maar ook uit Zebulon en Issachar, twee aangrenzende noordelijke stammen. De strijd tegen Jabin zou plaatsvinden nabij de berg Tabor, waar de grenzen van Issachar, Zebulon en Naftali samenkwamen. Debora, op haar beurt wist soldaten te rekruteren uit de centrale stammen: Efraïm, haar eigen stam, Benjamin en Manasse, ten westen van de Jordaan. Barak wilde de aanval niet leiden tenzij Debora met hem meeging, dus droeg ze haar troepen over aan een onbekende leider en sloot zich bij Barak aan. Een ware leider daagt anderen uit en haalt het beste in hen naar boven. Reizen en communicatie waren in die tijd moeilijk, maar Debora slaagde erin een groot leger te mobiliseren.
Debora moedigde hen aan om op de Heer te vertrouwen (Ri.4:11-16)
God gaf Debora het strijdplan, en zij volgde het. Barak zou zijn troepen verzamelen op de berg Tabor, waar het glooiende landschap de vijandelijke strijdwagens zou belemmeren. Wanneer het zuidelijke leger arriveerde, zou het een deel van Jabins strijdwagens naar de open vlakte in de omgeving van de rivier de Kison lokken. Vervolgens zou de Heer een stortregen zenden die de vlakte in modder zou veranderen, waardoor de strijdwagens tot stilstand zouden komen (Ri.5:4-5; 20-22). De Heer zou Israël de overwinning op de Kanaänieten schenken. “Ga! Dit is de dag waarop de Heer Sisera in uw handen heeft gegeven!” (Ri.4:14). Op basis van die belofte versloegen Debora, Barak en hun troepen Jabin, Sisera en de Kanaänitische strijdkrachten. De strijdwagens waarvan Sisera dacht dat ze hem de overwinning zouden brengen, bleken nutteloos in de hevige regen en modder, en toen de rivier Kison overstroomde en het water van de berg Tabor naar beneden stortte, waren de Kanaänieten hulpeloos. Debora had tot Barak gezegd: “Ik ga met u mee, maar gij zult geen eer behalen op de tocht die gij onderneemt, want in de macht van een vrouw zal de Here Sisera overgeven. Maar Barak, niet Debora, wordt vermeld in de lijst van geloofshelden in Hebreeën 11- “Want de tijd zal mij ontbreken als ik vertel van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuel en de profeten, 33 die door middel van het geloof koninkrijken onderwierpen.” (Heb.11:32-33)
Het lied van Debora (Ri.5:14-17)
We vinden in het lied van Debora en Barak (!) vermelding van vier stammen die geen gehoor gaven aan de oproep tot wapenstilstand. Dat waren Ruben en Gad (Gilead) die ten oosten van de Jordaan woonden en geen of minder onderdrukking ondervonden van Jabin, terwijl Dan en Aser langs de Middellandse Zeekust lagen verbleven en minder betrokken waren. De inwoners van Meroz, behorend tot de stam van Naftali, weigerden zich als vrijwilligers aan te melden. Door thuis te blijven, lieten deze mensen hun mede-Joden en de Here, hun God in de steek. (Ri.5:17-23)
Debora gaf speciale eer aan Jaël (Ri.4:12-23; 5:24-30)
Debora gaf speciale eer aan Jaël, die generaal Sisera in haar tent had gedood. In die tijd was het zeer ongebruikelijk dat een man zonder begeleiding de tent van een vrouw binnenging, dus het was de perfecte plek om zich te verbergen. Jaël behoorde tot een neutrale stam die bevriend was met Jabin, en haar uitnodiging leek oprecht. Ze gaf hem melk te drinken, wachtte tot hij in een diepe slaap was gevallen en sloeg toen een tentpin door zijn hoofd. Barak kwam net op tijd aan om het met een mantel bedekte lijk te zien. Ja, Jaël was bedrieglijk, maar dit was oorlog en Sisera was de vijand. Het is vreemd dat noch Debora noch Jaël genoemd worden in Hebreeën 11:32, waar Barak wel genoemd wordt, samen met Gideon, Simson, Jefta, David en Samuel. Zonder Debora en Jaël had Barak misschien niet zo’n grote overwinning behaald. Natuurlijk hebben we het verslag in Richteren 4-5, maar het blijft een raadsel waarom de schrijver van de Hebreeënbrief twee geweldige vrouwen over het hoofd zag. God behaalde de overwinning met behulp van twee dappere vrouwen en een stortbui, en Barak kreeg de eer.
Debora liet anderen de eer opstrijken (Ri.4:14-24; 5:24-31)
Debora was een moeder in Israël en was bereid anderen de eer te geven. Zo geven moeders om hun kinderen. Een ware leider geeft er niet om wie de eer krijgt, zolang de Heer maar de glorie ontvangt. Debora en Barak (!) sloten af met een lied waarin ze naar de Heer verwijzen, die hun de overwinning had gegeven (Ri.4:23). Maar hetgeen de verschillende stammen hadden gedaan werd ook in rekening gebracht. We denken dan ook aan de rechterstoel van Christus die de apostel Paulus vermeld in 2 Korintiërs 5:10 waarvoor wij te zijner tijd voor gesteld zullen worden: – “Want wij allen moeten geopenbaard worden voor de rechterstoel van Christus, opdat ieder ontvangt wat in het lichaam is gedaan, naardat hij heeft bedreven, hetzij goed hetzij kwaad.” Zo beschreef en beoordeelde de toenmalige rechter (Debora) de daden van de verschillende stammen van het volk Israël.
De Engel des Heren
“Vervloekt Meroz! spreekt de Engel des Heren, vervloekt, vervloekt zijn inwoners, omdat zij niet gekomen zijn de Here tot hulp, de Here tot hulp, als helden.” (Ri.5:23) Mogelijk was Meroz een plaats die op vluchtroute van Sisera lag en zou hij door de inwoners geholpen zijn. Zoals ook andere steden geweigerd hadden om deel te nemen aan de strijd en daarvoor bestraft werden, zo ook Meroz (Vgl. Ri.8:15-17; 21:8-10). Voor meer informatie over “de Engel des Heren,” zie het gelijknamige artikel in de rubriek Dogmatiek.
“Zo zullen omkomen al uw vijanden, o Here! Maar die Hem liefhebben zijn als de opgaande zon in haar kracht.” (Ri.5:31) De totale nederlaag van hun vijanden (Ri.4:16) betekende het aanbreken van een nieuwe dag voor de Israëlieten. Dat doet ons denken aan het laatste boek van het Oude Testament, Maleachi, waar staat – “Want zie, de dag komt, brandend als een oven! Dan zullen alle overmoedigen en allen die goddeloosheid bedrijven, zijn als stoppels, en de dag die komt, zal hen in brand steken (zegt de Here der heerscharen) welke hun wortel noch tak zal overlaten. Maar voor u, die mijn naam vreest, zal de zon der gerechtigheid opgaan, en er zal genezing zijn onder haar vleugelen; gij zult uitgaan en springen als kalveren uit de stal.” (Mal.4:1-2)
