Exodus is een Bijbelboek dat rijk is aan typen, voorafschaduwingen van latere geestelijke werkelijkheden (Gal.4:24). Bij de behandelingen van dit Bijbelboek zullen we er herhaaldelijk bij stilstaan om die geestelijke werkelijkheden door deze ‘voorafschaduwingen’ te ontdekken, wat de waardering voor Gods Woord zal vergroten. “Hij nu zei tot hen: Dit zijn de woorden die Ik tot u sprak toen Ik nog bij u was, dat alles moest worden vervuld wat over Mij geschreven staat in de wet van Mozes en in de profeten en psalmen. Toen opende Hij hun verstand, opdat zij de Schriften verstonden.” (Luk.24:44-45) Door Christus te ontdekken in het Oude Testament krijg je er een ‘Bijbel’ bij; zo heeft iemand heeft eens verwoord.
Inhoud – In het Grieks betekend de naam ‘exodus’ uittocht (Zie: Heb.11:22). Exodus beschrijft Israëls onderdrukking en de wonderlijke bevrijding uit Egypte. Een van de kernwoorden van het boek is ‘verlossing’, omdat verlossing vrijheid inhoudt, maar die vrijheid is uiteraard aan regels gebonden anders krijg je anarchie. We zijn bevrijd van de Wet van Mozes, maar we zijn onder de Wet van Christus (Gal.6:2). In het boek Exodus vinden we veel illustraties van de verlossing in Christus. Het woord ‘exodus’ wordt op twee plaatsen in de Bijbel vermeld. (1 Israëls bevrijding uit Egypte en in Lukas 9:31 heeft de uitgang of opneming (Luk.9:51) te maken met de dood van Christus. Met andere woorden: er zijn twee ‘exodus-ervaringen’ in de Bijbel: (1) Israëls bevrijding uit Egypte, (2) Christus dood aan het kruis.
De schrijver – Er is geen reden om te twijfelen aan het auteurschap van Mozes. De eenheid van het boek Exodus geeft ook de indruk dat er maar één auteur was, en het getuigenis van de ooggetuigen geven aan dat de auteur overal aanwezig was (2Petr.1:21). Christus getuigd van het auteurschap van Mozes (Joh.7:19; 5:46-47). Heeft Mozes dan over zijn eigen dood geschreven? (Deut.34) Dat kan door een redacteur, als een soort van naschrift, zijn toegevoegd, maar daarom blijft boek Deuteronomium wel een boek dat door Mozes tot stand is gekomen.
Het doel – Het boek Exodus vermeld naast de verlossing van het volk uit Egypte, de geschiedenis van het ontstaan en de religieuze handelingen van het volk Israël. Deze dingen geven ook de verlossing weer die Christus aan het kruis heeft verworven. Er zijn veel typen en symbolen van Christus en de gelovige in Exodus, speciaal in de dienst en ceremonies behorende bij de dienst aan de tabernakel. Exodus vermeld ook het ontvangen van de Wet. Het is moeilijk allerlei nieuwtestamentische onderwerpen te begrijpen zonder het boek Exodus te raadplegen. Let op het evenwicht in de geestelijke ervaring van het Joodse volk: God bevrijdde hen uit slavernij (Ex.1-18), maar vrijheid moet leiden tot gehoorzaamheid (Ex.19-24), en gehoorzaamheid resulteert in aanbidding van God (Ex.25-40).
Mozes en Christus – We kunnen veel vergelijkingen en een grote tegenstelling tussen Mozes en Christus maken, omdat Mozes een beeld van Christus is. Mozes was een profeet (Hand.3:22); een priester (Ps.99:6, Heb.7:24); een dienaar (Ps.105:26; Mat.12:18); een herder (Ex.3:1; Joh.10:11-14); een middelaar (Ex.33:8-9; 1Tim.2:5); en een bevrijder (Hand.7:35; 1Thes.1:10). Hij was zachtmoedig van aard (Num.12:3; Mat.11:29), gehoorzaam, en machtig in woord en daad (Hand.7:22; Mark.6:2). In zijn leven was hij een zoon in Egypte en in gevaar om gedood te worden (Mat.2:14vv.), maar werd door Gods voorzienigheid beschermd. Hij gaf er de voorkeur aan om met het volk te lijden dan om te heersen in Egypte (Heb.11:24-26; Fil.2:1-11). Mozes werd de eerste keer door zijn broeders verworpen, maar de tweede keer aanvaard; en tijdens zijn verwerping verwierf hij zich een bruid uit de heidenen (Gen.41:45); een beeld van Christus en de Gemeente. Mozes veroordeelde Egypte, en Christus veroordeelde de wereld. Mozes bevrijdde Gods volk door het bloed van het lam, zoals Christus dat deed op het kruis (Luk.9:31). Mozes leidde het volk, voedde het volk en droeg hun lasten. De tegenstelling is natuurlijk, dat Mozes het volk niet in het beloofde land binnenbracht; Jozua deed dat. De Wet is gegeven door Mozes, maar genade en waarheid kwamen door Jezus Christus (Joh.1:17).
Typologie in Exodus – Deze dingen, de twee verbonden, hebben een zinnebeeldige betekenis, zegt Paulus in Galaten 4:24-26 daarover. Er zijn meerdere typen te vermelden in het boek Exodus: (1) Egypte is het beeld van de wereld, in opstand tegen Gods volk, en tracht dat volk te onderdrukken. (2) Farao is een type van de duivel, de god van deze wereld, die aanbidding wenst, God tart, en erop uit is zijn volk in slavernij te brengen. (3) Israël is een type van de Gemeente – bevrijd van de banden van deze wereld, op een pelgrimsreis, en beschermd door God. (4) Mozes is een type van Christus, Gods profeet. (5) De doortocht door de Rode Zee is een beeld van de opstanding, die de gelovige scheidt en bevrijdt van deze boze wereld. (6) Het manna is een beeld van Christus het Brood van het Leven. (7) De rots die geslagen werd is een type van de geslagen Christus, door wiens dood de Heilige Geest gekomen is. (8) Amalek is een beeld van het vlees, dat zich verzet tegen de gelovige op zijn reis. Het belangrijkste type (9) in Exodus is het Pascha, die de dood van Christus uitbeeldt, de toepassing van het bloed voor onze veiligheid, en het toepassen van Zijn leven voor de kracht tijdens onze wandel.
Inleiding
In deel 1 hebben gezien hoe Jakob en zijn huis in Egypte terecht was gekomen. Het boek Handelingen geeft daarvan in hoofdstuk 7:1-16 en in Psalm 105:12-22 een samenvatting. Daarna lezen we in Handelingen 7:17-18 – “Naarmate nu de tijd van de belofte naderde die God aan Abraham had beloofd, groeide het volk en vermeerderde zich in Egypte.” De tijd van de belofte naderde, dat wil zeggen de tijd om de belofte te vervullen dat God hen zou verlossen en in Kanaän, het beloofde land zou brengen “Want Hij gedacht aan zijn heilig woord, aan Abraham, zijn knecht.” (Ps.105:42; Gen.15:13-16)
De volheid van de tijd
“Wanneer het avond is geworden, zegt u: Mooi weer, want de hemel is rood; en ‘s morgens: Vandaag storm, want de hemel is somber rood. Het aanzien van de hemel weet u wel te onderscheiden, maar kunt u het de tekenen der tijden niet?” (Mat.16:3-4)
“De maat van de ongerechtigheid van de Amorieten was vol,” met andere woorden de tijd van Israël verlossing was nabij! (Gen.15:16) In Galaten 4:4 (vgl. Ef.1:9) wordt gesproken “van de volheid van de tijd,” en wanneer we de geschiedenis van Israël in Egypte wat nader bezien dan hadden ze bij benadering kunnen weten dat er een einde aan hun ballingschap aan zat te komen. “En Hij zeide tot Abram: Weet voorzeker, dat uw nakomelingen vreemdelingen zullen zijn in een land, dat het hunne niet is, en dat zij hen dienen zullen, en dat die hen zullen verdrukken, vierhonderd jaar.” (Gen.15:13-14; 13:41) Het exacte tijdstip wanneer er een verlosser zou komen was niet voorzegt, maar de tijd van de ballingschap was beperkt tot 400 jaar (Ex.12:40; Gal.3:17). Het begin van die periode wordt door veel uitleggers gerekend vanaf de komst van Jakob in Egypte in 1876 v.C. (Gen.47:28-31). Een parallel vinden we in de vermelding van de zeventig jaarweken In Daniël hoofdstuk 9:24-27 waarin ook de komst van de Messias wordt aangekondigd. Daarom hadden de Joden ten tijde van Jezus aanwezigheid ook bij benadering de tijd kunnen “weten,” want na 69 jaarweken zou “een gezalfde worden uitgeroeid, terwijl er niets tegen hem is.” Kunnen we deze parallel ook doortrekken naar onze tijd? Ook nu kunnen we ‘weten’ dat de tijd van de komst van Christus om zijn Koningschap op zich te nemen en het Vrederijk te vestigen nabij is, wanneer we letten op de tekenen van de tijden (bv. Mat.24). Maar van die dag nog uur weten we niet.
Een Verlosser voorbereid (Hand.7:20-vv.; Heb.11:23-23vv.)
Het leek alsof God niets deed. De Joden baden en riepen om hulp (2:23-25) en vroegen zich af waar Gods verlossing bleef. Hadden ze zich maar het woord in Genesis 15 herinnerd, dan hadden ze geweten dat er 400 jaar moesten verstrijken. Gedurende deze jaren bereidde God voor zijn volk een verlosser, maar Hij wachtte ook in barmhartigheid en gaf de goddeloze volken van Kanaän de tijd om zich te bekeren (Gen.15:16). God heeft nooit haast; Hij had zijn leider voor de Hebreeën al uitgekozen en bereidde hem voor op zijn machtige taak. Dus God was bezig, want in de tijd dat de Farao het bevel deed uitgaan om de jongetjes die geboren waren te doden, werd Mozes geboren, de toekomstige leider (Hand.7:20). Mozes groeide op in het paleis als de geadopteerde zoon van de prinses. “En Mozes werd onderwezen in alle wijsheid van de Egyptenaren en was machtig in zijn woorden en werken.” (Hand.7:22) We bewonderen hem om zijn liefde voor zijn volk en zijn moed, maar we moeten erkennen dat hij vooruitliep in zijn handelen. Exodus 2:12 geeft aan dat hij handelde op basis van wat hij zag, niet op basis van geloof, want “hij keek naar alle kanten,” behalve naar boven, voordat hij de Egyptenaar doodde die een Hebreeër sloeg. Hij begroef het lichaam, maar dit was geen bewijs dat de daad onopgemerkt was gebleven. De volgende dag bleek dat zowel vriend als vijand wisten dat hij een Egyptische man had gedood. Zijn enige uitweg was om het land te ontvluchten.
Veertig jaar uitstel
Het leven van Mozes is verdeeld in drie gelijke perioden: veertig jaar als prins van Egypte; veertig jaar als herder in Midian; en veertig jaar als leider van Israël. Aan het begin van deze tweede periode hielp Mozes de vrouwen bij het water geven van hun kudden, en deze vriendelijkheid leidde ertoe dat hij Jetro ontmoette en met Jetro’s dochter Zippora trouwde. Merk op dat hij meer op de Egyptenaren leek dan op de Joden (Ex.2:19). Mozes bracht veertig jaar door als trouwe dienaar in Midjan, en daar bereidde God hem voor op de moeilijke taak die voor hem lag. Verstoten door zijn volk, trouwde hij met een heidense vrouw, en dit is een beeld van Christus die vandaag de dag een bruid voor Zichzelf uit de volken verwerft. De zoon die Mozes bij Sippora verwekt noemde hij “Gersom” wat betekent “een vreemdeling” en suggereert dat Mozes wist dat zijn ware plaats bij het volk Israël in Egypte was (Ex.2:22).
“In die lange tijd stierf de koning van Egypte; en de Israëlieten zuchtten nog steeds onder de slavernij en schreeuwden het uit, zodat hun hulpgeroep over de slavernij omhoogsteeg tot God. En God hoorde hun klacht en God gedacht aan zijn verbond met Abraham, Isaak en Jakob. Zo zag God de Israëlieten aan en God had bemoeienis met hen.” (Ex.2:23-25) Het leek alsof God niets deed, ook al hoorde Hij het geklaag van zijn volk en wachtte op het juiste moment om in te grijpen. Wanneer God werkt, kiest Hij de juiste uitvoerder, gebruikt Hij het juiste plan en handelt Hij op het juiste moment. Mozes hoedde een paar schapen; spoedig zou hij een heel volk hoeden. De herdersstaf zou worden ingeruild voor de staf van macht, en hij zou door God gebruikt worden om een machtig volk te verlossen. Omdat hij trouw was in zijn nederige taak als herder, gebruikte God hem om grotere dingen te volbrengen als bevrijder, wetgever en leider. (Luk.16:10; 19:17) Toen Mozes veertig jaar oud was nam hij het besluit om het paleis te verlaten en de bevrijder van Israël te worden. Hij zei nee tegen het gezag, de wereld, de vijand, de toorn van de farao en het leger van de farao, en zei ja tegen God! (Heb.11:23-28) Door geloof…! Echt geloof is God te dienen, ongeacht de gevoelens in ons, de omstandigheden rondom ons, en de gevaren vóór ons! “Veiligheid voor een gelovige is, niet de afwezigheid van gevaar, maar de aanwezigheid van God.” Mozes, maar ook Jozef, zijn ook hier een type van de Heer Jezus, die ook bij zijn eerste komen in deze wereld werd afgewezen, maar zijn tweede komst zal worden aanvaard (Hand.7:13)
