Vraag en Antwoord

AI en ChatGPT – Nummer: 51

Waarom ik geen AI c.q. Chat GPT gebruik!

Vraag

Welke gevaren zijn er bij gebruik van AI wanneer ik een preek voor de kerk voorbereid?

Antwoord (Dit is het antwoord dat ik via ChatGPT kreeg en onverkort weergeef)

Dit is het antwoord dat ik via ChatGPT kreeg en onverkort weergeef; het spreekt voor zichzelf geloof ik. Na onderstaande tekst gelezen te hebben zul je zien dat het beter is geen gebruik van AI te maken bij het uitwerken van je preek. Ik raad je dan ook aan om mijn website te blijven raadplegen of andere bronnen. Zoals iemand het eens uitdrukte: “Je mag alle koeien melken, maar je moet wel je eigen boter maken.” Waarmee hij bedoelde dat je jouw informatie overal mag zoeken en raadplegen, maar dat je wel je eigen verhaal moet maken.

AI: Bij het voorbereiden van een preek met AI zitten de grootste risico’s meestal niet in de technologie zelf, maar in hoe gemakkelijk ze overtuigend klinkende halve waarheden kan produceren. Een paar belangrijke gevaren:

Theologische onnauwkeurigheid

AI kan Bijbelteksten verkeerd interpreteren, context missen of verschillende tradities door elkaar halen. Het systeem begrijpt geloof niet; het voorspelt taal op basis van patronen. Daardoor kan het uitleg geven die vroom klinkt maar inhoudelijk scheef zit.

Verlies van persoonlijke roeping en stem

Een preek is niet alleen informatieoverdracht. Gemeenteleden luisteren ook naar jouw pastorale betrokkenheid, gebed, ervaring en onderscheidingsvermogen. Als AI te veel van de inhoud bepaalt, kan de preek afstandelijk of generiek worden.

“Hallucinaties” en verzonnen bronnen

AI kan zonder waarschuwing:

niet-bestaande citaten produceren,

verkeerde Bijbelverwijzingen geven,

kerkvaders of theologen verkeerd citeren,

historische feiten verzinnen.

Controle van bronnen blijft noodzakelijk.

Oppervlakkige exegese

AI is sterk in samenvatten, maar zwakker in diep luisteren naar tekst, spanning, literaire structuur en geestelijke nuance. Het gevaar is dat een preek snel “correct en bruikbaar” wordt, maar niet werkelijk doordacht.

Onbedoelde beïnvloeding door verborgen aannames

AI-modellen zijn getraind op enorme hoeveelheden teksten met culturele, politieke en theologische vooroordelen. Soms sluipen moderne ideologieën of populaire simplificaties ongemerkt de preek binnen.

Vertrouwelijkheid en pastorale ethiek

Als je persoonlijke pastorale situaties invoert — huwelijksproblemen, geestelijke worstelingen, vertrouwelijke gesprekken — kan dat privacyproblemen geven. Deel geen identificeerbare pastorale informatie met AI-systemen.

Geestelijke afhankelijkheid

Er ontstaat makkelijk een patroon waarbij je eerst AI raadpleegt in plaats van:

de Bijbeltekst zelf, gebed, commentaren, stilte en reflectie, gesprekken met gemeenteleden.

Daardoor kan de voorbereiding functioneler maar geestelijk armer worden.

Uniformiteit van preken

Omdat veel mensen dezelfde AI-tools gebruiken, kunnen preken steeds meer op elkaar gaan lijken: vergelijkbare illustraties, structuren en formuleringen. Dat kan originaliteit en lokale relevantie verminderen.

Een gezonde manier om AI te gebruiken is meestal:

als assistent, niet als auteur;

voor brainstormen, structuur, taalredactie of samenvattingen;

terwijl exegese, theologische toetsing en pastorale toepassing bij jou blijven.

Praktisch gezien werkt een “drievoudige controle” goed:

toets aan de Bijbeltekst,

toets aan je traditie/confessie,

toets aan pastorale wijsheid voor jouw concrete gemeente.

AI kan tijd besparen, maar een preek ontstaat uiteindelijk niet alleen uit informatie — ook uit gebed, karakter, gemeenschap en verantwoordelijkheid.

______________________________________________________________________________